سایه‌روشن بازی‌های دیجیتال: تأثیر آنها بر رفتار و هیجانات نوجوانان

در دهه‌های اخیر، تحولات شتابان فناوری اطلاعات و ارتباطات، سبک زندگی نوجوانان را به گونه‌ای چشمگیر دگرگون کرده است؛ به‌ویژه گسترش فراگیر بازی‌های دیجیتال که به یکی از اصلی‌ترین ابزارهای سرگرمی، تعامل و تجربه هیجانی برای نسل جدید بدل شده‌اند. داده‌های آماری و پیمایش‌های ملی در ایران نیز نشان‌دهندۀ رشد مداوم میزان مصرف بازی‌های دیجیتال در میان نوجوانان است (مرکز ملی فضای مجازی،1400).^[1] این بازی‌ها با طراحی‌های جذاب و روایت‌های درگیرکننده، توانسته‌اند بخش ارزشمندی از وقت، توجه و هیجانات نوجوانان را به خود اختصاص دهند.
در چنین زمینه و فضایی، ضرورت دارد با رویکردی دقیق و همه‌جانبه، آثار روان‌شناختی بازی‌های دیجیتال بر نوجوانان بررسی شود. از منظر دینی و تربیتی، در متون اسلامی بر نقش محیط‌های تربیتی و انتخاب نوع سرگرمی و تعاملات در شکل‌گیری شخصیت تأکید فراوانی شده است. آموزه‌هایی همچون «مَن تَعَلَّمَ فی شَبابِهِ کانَ بِمَنزِلَةِ الرَّسمِ فی الحَجَرِ، و مَن تَعَلَّمَ و هُو کبیرٌ کانَ بمَنزِلَةِ الکِتابِ علی وَجهِ الماء:^[2] هرکه در جوانی دانش آموزد، علم او همچون نقشی است که بر سنگ حکّ شود؛ و هرکه در بزرگسالی بیاموزد، کارش همچون نوشتن بر روی آب است»، نشان می‌دهد که دوران کودکی و نیز نوجوانی، دوره‌ای حساس برای شکل‌گیری بنیادهای ذهنی، هیجانی و رفتاری است. درنتیجه پرداختن به ابعاد تربیتی بازی‌های دیجیتال، در چارچوب فرهنگ اسلامی - ایرانی، ضرورتی انکارناپذیر می‌یابد.
این نوشتار می‌کوشد با نگاهی تحلیلی به بررسی تأثیر بازی‌های دیجیتال بر رفتار و هیجانات نوجوانان بپردازد و درنهایت نیز پیشنهادهایی راهبردی در اختیار والدین و مربیان قرار می‌دهد.
[1]. https://direc.ircg.ir/26024.
[2]. محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج 6، ص 222، ح 1.